RELIGIOUS FREEDOM AS A HUMAN RIGHT: A PHILOSOPHICAL-LEGAL-TERMINOLOGICAL PERSPECTIVE
DOI:
https://doi.org/10.31392/cult.alm.2026.2.44Keywords:
religious freedom, human rights, freedom of conscience, temporal scope, legal protection, worldview beliefsAbstract
The article entitled "Religious Freedom as a Human Right: A Philosophical-Legal-Terminological Perspective" provides a multifaceted analysis of the specificity of one of the fundamental and inherent human rights. The main aim of the study is to reflect on the multidimensional nature of the concept of religious freedom, taking into account its philosophical, legal, terminological, and cultural aspects. The author attempts a profound definition and contextualization of this freedom within the universal system of human rights protection, moving beyond the classical division into freedom of religion and freedom from religion, towards a broader concept encompassing the sphere of worldview beliefs, traditions, and identity. In the theoretical part, the article reconstructs the axiological and doctrinal foundations of human rights, emphasizing the inherent, universal, and inalienable nature of religious freedom. Particular attention is paid to the complex relationships between religious freedom and other rights and protected interests, which necessitates a continuous search for a proportional balance. A key axis of the analysis is an in-depth discussion of the three dimensions of religious freedom: subjective, temporal, and objective. In the temporal dimension, the author undertakes an innovative and controversial reflection, arguing that, in light of specific beliefs, this freedom may apply from the moment of conception (exercised vicariously by parents), and its emanation also includes appropriate treatment of the body after death. This perspective reveals the evolutionary and phased nature of exercising this right throughout an individual's life cycle. The article also highlights the crucial role of the state and protection mechanisms. The author points out that the state's task is not to establish this freedom, but to effectively protect and guarantee it through a system of legal and institutional measures. The necessity of its articulation in statutory law stems from pragmatism and facilitates effective protection. The article also draws attention to the social dimension of religious freedom as an element preventing conflicts and a fundamental condition for peaceful coexistence in a pluralistic society. In summary, the work offers a comprehensive, theoretical-legal perspective on religious freedom, presenting it as a dynamic, complex, and constantly evolving right, the protection of which requires continuous dialogue and a flexible approach by the legislator
References
Banaszak, B. (1995). Prawa jednostki i systemy ich ochrony. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Buttiglione, R. (2003). Religia i wolność religijna w debacie na temat Konstytucji Unii Europejskiej. W J. Krukowski & O. Theisen (red.), Kultura i prawo. Religia i wolność religijna w Unii Europejskiej (s. 195–210). Lublin: Wydawnictwo KUL.
Dworkin, R. (2013). Religion without God. Harvard University Press.
Europejski Trybunał Praw Człowieka. (1993). Wyrok w sprawie Kokkinakis przeciwko Grecji (skarga nr 14307/88 z dnia 25 maja 1993 r.).
Europejski Trybunał Praw Człowieka. (2007). Wyrok w sprawie Folgerø i inni przeciwko Norwegii (skarga nr 15472/02 z dnia 29 czerwca 2007 r.).
Habermas, J. (2012). Między naturalizmem a religią. Rozprawy filozoficzne (M. Łukasiewicz, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kłoskowska, A. (1962). Rozumienie kultury w antropologii kulturalnej i socjologii. Przegląd Socjologiczny, 16(2), 7–30.
Kmieć, M. (2020). Niezmienność nauczania Kościoła Katolickiego o wolności religijnej. Chrześcijaństwo, świat, polityka. Zeszyty społecznej myśli kościoła, 24, 175–190.
Komitet Praw Dziecka ONZ. (2013). Komentarz ogólny nr 14 (2013) do art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka:
Prawo dziecka do przedkładania jego najlepszego interesu jako względu pierwszorzędnego (CRC/C/GC/14). Pobrano z https://www2.ohchr.org/english/bodies/crc/docs/gc/crc_c_gc_14_eng.pdf.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. 1997 nr 78, poz. 483 ze zm.
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (1950). Dz.U. 1993 nr 61, poz. 284 ze zm.
Konwencja o prawach dziecka (1989). Dz.U. 1991 nr 120, poz. 526 ze zm.
Kurowski, K. (2014). Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
NCK. (b.d.). WIARA. Narodowe Centrum Kultury. Pobrane z https://nck.pl/projekty-kulturalne/projekty/ojczystydodaj-do-ulubionych/ciekawostki-jezykowe/WIARA
Paprzycki, R. (2015). Prawna ochrona wolności sumienia i wyznania. Warszawa: Wolters Kluwer.
Piechowiak, M. (1996). Wolność religijna – aspekty filozoficznoprawne. *Toruński rocznik praw człowieka i pokoju 1994-1995*, 7–24.
Piechowiak, M. (1997). Pojęcie praw człowieka. W L. Wiśniewski (red.), Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona (s. 11–34). Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
Piechowiak, M. (1999). Filozofia praw człowieka: Prawa człowieka w świetle ich międzynarodowej ochrony. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Pietrzak, M. (2003). Prawo wyznaniowe. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis.
Płoski, T. (2003). Prawo do wolności sumienia i religii w Polsce. *Prawo Kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny, 46*(3-4), 85–102.
Pretorius, S. P. (2012). Framework of communication needed to protect against human rights violations of individuals who exercise their right to religious freedom in minority religions. Verbum et Ecclesia, 33(1), 1–7. https://doi.org/10.4102/ve.v33i1.691
Raz, J. (1986). The Morality of Freedom. Clarendon Press. Raz, J. (2015). Etyka w sferze publicznej (M. Tendera, T. Żuradzki, tłum.). ZNAK.
Sarnecki, P. (red.). (2004). Prawo konstytucyjne RP. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis.
Szubert, W. (1983). Uwagi o kulturze prawnej. W A. Kłoskowska (red.), Naród Kultura Osobowość (s. 575–586). Wrocław: Ossolineum.
Tischner, J. (1998). Prawa człowieka z katolickiej perspektywy. W Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Szkoła Praw Człowieka. Teksty wykładów (zeszyt 1, s. 29–40). Warszawa: Helsińska Fundacja Praw Człowieka.
Trybunał Konstytucyjny. (1991). Wyrok z dnia 15 stycznia 1991 r., sygn. U 8/90. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, 1991(1), poz. 8.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, 1172, 1508.
Zemelski, P. (2011). Wybrane zagadnienia z aksjologii praw człowieka – wskazania propedeutyczne dla nauczycieli.
W S. L. Stadniczeńko (red.), Propedeutyka praw człowieka c.d. Człowiek a jego prawa i obowiązki (s. 205–220). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego
